“अरे, इकडे या आणि बघा!” चंदू जोरात ओरडला.

त्याचा आवाज ऐकताच गिरीश आणि ओंकार धावतच त्याच्याजवळ आले. चंदू त्यांना त्यांच्या खोलीच्या भिंतीकडे बोट दाखवत होता. भिंतीत एक मोठे छिद्र पडले होते.

तिघांनीही कुतूहलाने त्या छिद्रातून पलीकडे डोकावून पाहिले. शेजारच्या घरातील बेडरूम च्या आतील भाग स्पष्ट दिसत होता. मात्र, ते घर सध्या रिकामे असल्यामुळे घरात पाहण्यासारखे काहीच नव्हते. अखेर, तिघांनी तो विषय तिथेच सोडून दिला.

चंदू, गिरीश आणि ओंकार हे तिघेही ग्रामीण भागातून नोकरीच्या निमित्ताने शहरात आले होते. गिरीश आणि ओंकार एका कंपनीत काम करत होते, तर चंदूने इलेक्ट्रीशियनचा कोर्स पूर्ण केला होता आणि तो छोटी-मोठी इलेक्ट्रिकची कामे करून आपला उदरनिर्वाह करत होता.

तिघेही तरुण, हुशार आणि मनमिळाऊ होते. दुसऱ्यांना मदत करण्याचा त्यांचा स्वभाव असल्यामुळे कॉलनीत ते सर्वांचे लाडके बनले होते.

दिवसभर आपापल्या कामात व्यस्त राहिल्यानंतर संध्याकाळी ते घरी परतत. तिघे मिळून स्वयंपाक करत, जेवण उरकत आणि भांडीही आवरत. तिघेही निर्व्यसनी होते. पैशांचा जपून वापर करत आणि साधेपणाने जगत. जेवणानंतर कधी गप्पांची मैफल रंगे, तर कधी कॉलनीत फेरफटका मारून दिवसाचा थकवा दूर केला जाई.

काही दिवसांनी त्यांच्या शेजारच्या घरात सुरेश आणि पुष्पा राहायला आले. दोघांचे नुकतेच लग्न झाले होते. सुरेश आधी एकटाच एका खोलीत राहत होता. लग्नानंतर मात्र त्याने या तिघांच्या शेजारी असलेले मोठे घर भाड्याने घेतले.

सुरेश आणि पुष्पा दोघेही प्रेमळ आणि मनमिळाऊ होते. त्यामुळे लवकरच त्यांची तिघांशी चांगली ओळख झाली आणि त्या ओळखीचे रूपांतर मैत्रीत झाले.

पुष्पावहिनी तर या तिघांना घरातील माणसांप्रमाणेच वागवत. घरी एखादा चांगला पदार्थ बनवला की तो या तिघांसाठी आणून देणे, त्यांची विचारपूस करणे, त्यांना काही अडचण आहे का हे पाहणे, हे त्यांचे नेहमीचेच होते. तिघेही एकटे राहत असल्यामुळे त्यांना पुष्पावहिनींच्या या मायेचा मोठाच आधार वाटत असे.

आणि मग एके दिवशी त्या भिंतीतील छिद्राने या तिघांच्या आयुष्यात एक वेगळेच वळण आणले.

त्या दिवशी चंदू अचानक त्या भिंतीजवळ गेला. पलीकडून सुरेश आणि पुष्पावहिनींचे बोलणे ऐकू येत होते. त्याने लगेच गिरीश आणि ओंकारला बोलावले.

तिघांनीही त्या छिद्रातून डोकावून पाहिले.

पलीकडे सुरेश आणि पुष्पावहिनी आपल्या शयनकक्षात पलंगावर बसून गप्पा मारत होते. रात्र झाली होती. नुकतेच लग्न झालेल्या त्या जोडप्याच्या बोलण्यात प्रेमाची, आपुलकीची आणि नव्या संसाराची हुरहूर होती.

तिघेही पंचविशीच्या आसपासचे तरुण. मनात कुतूहल जागे झाले. सुरुवातीला त्यांना हा एक गुप्त, रोमांचक अनुभव वाटला. दुसऱ्याच्या खासगी आयुष्यात डोकावण्याची जी उत्सुकता असते, ती त्यांच्यातही जागी झाली.

मात्र, काही वेळातच सुरेश आणि पुष्पावहिनींनी दिवे बंद केले. खोलीत अंधार पसरला आणि त्यांचे काहीच दिसेनासे झाले.

तिघे थोडे निराश झाले. पण दुसऱ्या दिवशी पुन्हा काहीतरी पाहायला मिळेल, या आशेने ते शांत बसले.

हळूहळू हा त्यांचा रोजचाच कार्यक्रम बनला. रात्रीचे जेवण झाले की तिघे त्या छिद्राजवळ जाऊन बसत. पलीकडच्या घरात काय चालले आहे, हे पाहण्याची त्यांना उत्सुकता असे. मात्र, बहुतेक वेळा दिवे बंद झाले की त्यांची उत्सुकता अंधारातच विरून जाई.

सुरुवातीला केवळ कुतूहल म्हणून सुरू झालेला हा प्रकार हळूहळू वेगळ्याच वळणावर जाऊ लागला. नकळत ते सुरेश आणि पुष्पावहिनींच्या खासगी आयुष्याशी भावनिकरीत्या जोडले जाऊ लागले. त्यांच्या घरात काय घडते, त्यांचे बोलणे, त्यांचे सुख-दुःख—या सगळ्यांविषयी त्यांना एक प्रकारची ओढ निर्माण झाली.

पण या ओढीच्या मुळाशी असलेली गोष्ट त्यांना अजून उमगली नव्हती. दुसऱ्याच्या खासगी आयुष्यात डोकावणे चुकीचे आहे, याची जाणीव अधूनमधून त्यांना टोचत होती.

एके दिवशी पलीकडून पुष्पावहिनींचा काळजीने भरलेला आवाज ऐकू आला. त्या सुरेशला आपल्या भावाच्या आजाराबद्दल सांगत होत्या. त्यांच्या भावाला कर्करोग झाला होता. प्रकृती दिवसेंदिवस खालावत होती. त्यातच त्याची नोकरीही गेली होती. घरची परिस्थिती बेताची असल्यामुळे पुढे काय करायचे, हा मोठाच प्रश्न त्यांच्यासमोर उभा होता.

हे ऐकताच तिघांच्या मनात काहीतरी बदलले.

आतापर्यंत केवळ कुतूहलापोटी दुसऱ्याच्या आयुष्यात डोकावणारे ते तिघे, आता पुष्पावहिनींच्या वेदनेशी जोडले गेले होते. त्यांच्या मनात एक अनामिक काळजी निर्माण झाली होती. पुष्पावहिनींच्या डोळ्यांत अश्रू असतील का? सुरेश त्यांना कसा धीर देत असेल? या कठीण प्रसंगातून ते दोघे कसे बाहेर पडतील?

या प्रश्नांनी त्यांच्या मनाचा ताबा घेतला.

दरम्यान, त्या छिद्रावरून तिघांमध्ये अनेकदा वाद होत असत.

“आपण दुसऱ्याच्या बेडरूममध्ये डोकावतो आहोत. हे मुळातच चुकीचे आहे. आपण हे छिद्र ताबडतोब बुजवले पाहिजे,” चंदू वारंवार म्हणायचा.

पण गिरीश आणि ओंकार प्रत्येक वेळी त्याच्या मताशी सहमत होत नसत. एक विरुद्ध दोन असा निकाल लागे आणि छिद्र तसेच राहायचे.

चंदूचा मात्र आग्रह कायम होता.

काही दिवसांनी सुरेश एकदा या तिघांकडे गप्पा मारायला आला. बोलता बोलता त्याने आपल्या घरातील अडचणी त्यांच्यासमोर मांडल्या. पुष्पावहिनींच्या माहेरची आर्थिक परिस्थिती हलाखीची होती. भावाला कर्करोग झाला होता आणि त्याची नोकरीही गेली होती. उपचारांचा खर्च, घरची परिस्थिती आणि भविष्याची चिंता—सगळ्याच बाजूंनी संकट उभे होते.

सुरेशचे बोलणे ऐकून तिघांनाही मनापासून वाईट वाटले.

त्यांनी त्याला चहा दिला, धीर दिला आणि शक्य ती मदत करण्याचे आश्वासन दिले.

सुरेश गेल्यानंतर तिघेही बराच वेळ शांत बसले. त्या संध्याकाळी त्यांच्या गप्पांचा विषयही सुरेश, पुष्पावहिनी आणि त्यांच्या अडचणी हाच होता. त्यांना काही आर्थिक मदत करता येईल का? आणखी कोणाची मदत घेता येईल का? या संकटात त्यांना आधार कसा देता येईल? यावर त्यांची चर्चा सुरू होती.

आणि याच वेळी गिरीश आणि ओंकारने एक निर्णय घेतला.

त्या दिवशी संध्याकाळी ते दुकानातून सिमेंट घेऊन आले. चंदू काही विचारण्याआधीच दोघांनी भिंतीतील ते छिद्र बुजवायला सुरुवात केली.

चंदू आश्चर्याने त्यांच्याकडे पाहत राहिला.

काही वेळातच छिद्र पूर्णपणे बुजवले गेले.

चंदूच्या चेहऱ्यावर आनंद पसरला. आज अखेर त्याच्या मित्रांना त्याचे म्हणणे पटले होते.

त्या रात्री तिघेही नेहमीप्रमाणे जेवण करून बाहेर पडले. कॉलनीत फिरता फिरता त्यांच्या गप्पा सुरू झाल्या. विषय पुन्हा सुरेश आणि पुष्पावहिनींचाच होता. त्यांना मदत करण्यासाठी काय करता येईल, यावर तिघे विचार करत होते.

त्यांच्या मनात आता दुसऱ्याच्या खासगी आयुष्याबद्दलचे कुतूहल उरले नव्हते. त्याची जागा काळजीने, सहवेदनेने आणि मदतीच्या इच्छेने घेतली होती.

त्या भिंतीतील छिद्र त्यांनी सिमेंटने बुजवले होते; पण त्याहून महत्त्वाचे म्हणजे, त्यांच्या मनातील कुतूहलाचे रूपांतर माणुसकीत झाले होते.

कधीकाळी दुसऱ्याच्या आयुष्यात डोकावण्यासाठी उघडलेला तो झरोखा आता कायमचा बंद झाला होता. त्यापलीकडचे जग पुन्हा त्यांच्या नजरेआड झाले होते.

पण त्या झरोक्याने त्यांना एक महत्त्वाचा धडा शिकवला होता—दुसऱ्याच्या खासगी आयुष्यात डोकावणे ही उत्सुकता असू शकते; मात्र, दुसऱ्याच्या दुःखात सहभागी होणे ही माणुसकी असते.

आणि शेवटी, वासनेवर माणुसकीचा विजय झाला होता.

“झरोखा बंद झाला; पण त्यातून दिसलेल्या माणुसकीने तिघांच्या मनात एक नवी खिडकी उघडली होती.”